Quy Trình BIM Trong Xây Dựng Theo Tiêu Chuẩn ISO 19650

Quy trình BIM là tập hợp các bước, quy định và trách nhiệm giúp các bên trong dự án (chủ đầu tư, tư vấn, nhà thầu, quản lý vận hành) cùng làm việc trên một hệ thống dữ liệu thống nhất thay vì hồ sơ rời rạc. Quy trình chuẩn quốc tế được xây dựng theo ISO 19650, kết hợp yêu cầu thông tin của chủ đầu tư (EIR) và Kế hoạch thực hiện BIM (BEP). Bài viết này giải thích quy trình BIM gồm những gì, tại sao cần chuẩn hóa, và các bước triển khai cơ bản theo đúng tiêu chuẩn.

 

Quy Trình BIM Là Gì?

Quy trình BIM (BIM Process) là cách thức tổ chức việc tạo lập, chia sẻ, kiểm soát và khai thác thông tin của một dự án xây dựng bằng mô hình thông tin công trình. Khác với việc mỗi đơn vị giữ một bộ hồ sơ riêng, BIM yêu cầu tất cả các bên — chủ đầu tư, tư vấn thiết kế, nhà thầu, tư vấn giám sát, đơn vị vận hành — cùng làm việc trên một nguồn dữ liệu, được cập nhật xuyên suốt vòng đời dự án.

1. Một quy trình BIM hoàn chỉnh thường gồm 6 nội dung chính:
2. Xác định mục tiêu và lập Kế hoạch thực hiện BIM (BEP)
3. Thiết lập môi trường dữ liệu chung (CDE)
4. Xây dựng mô hình BIM cho từng bộ môn
5. Điều phối mô hình và kiểm tra xung đột (Clash Detection)
6. Quản lý khối lượng, tiến độ và chi phí
7. Chuẩn hóa dữ liệu bàn giao phục vụ vận hành

Tại Việt Nam, Quyết định số 258/QĐ-TTg (17/3/2023) là cơ sở pháp lý quan trọng nhất, ban hành lộ trình áp dụng BIM trong hoạt động xây dựng trên phạm vi cả nước.

Vì Sao Cần Một Quy Trình BIM Thống Nhất?

Ở các dự án quy mô lớn (cao tầng, bệnh viện, khu công nghiệp...), số lượng bản vẽ và tài liệu kỹ thuật có thể lên đến hàng nghìn, tạo ra bởi nhiều bộ môn khác nhau. Nếu mỗi đơn vị dùng cách đặt tên file, tiêu chuẩn mô hình hay phương pháp quản lý dữ liệu riêng, việc phối hợp rất dễ phát sinh sai sót — sử dụng nhầm phiên bản, chồng chéo thiết kế, xung đột kỹ thuật chỉ phát hiện khi đã thi công.

Một quy trình BIM thống nhất giải quyết các vấn đề này bằng cách chuẩn hóa:

• Quản lý thông tin: Mọi mô hình, bản vẽ, tài liệu lưu trong CDE — các bên luôn làm việc trên phiên bản mới nhất.
• Phối hợp đa bộ môn: Kiến trúc, kết cấu, HVAC, điện, cấp thoát nước, PCCC được điều phối trên cùng một mô hình, giảm thời gian trao đổi thông tin.
• Kiểm soát thay đổi: Mọi chỉnh sửa mô hình được ghi nhận và kiểm soát, giúp chủ đầu tư theo dõi lịch sử và đánh giá tác động của từng thay đổi.
• Giảm xung đột thiết kế: Clash Detection phát hiện va chạm kết cấu – MEP – PCCC ngay từ thiết kế, hạn chế việc phải đục phá hoặc thi công lại.
• Kiểm soát khối lượng, chi phí: Bóc tách khối lượng trực tiếp từ mô hình (nền tảng 5D BIM), tăng độ chính xác dự toán và kiểm soát ngân sách theo thời gian thực.
• Quản lý tiến độ: Liên kết mô hình với kế hoạch thi công (4D BIM) giúp mô phỏng trình tự xây dựng, phát hiện sớm nguy cơ chậm tiến độ.
• Phục vụ vận hành lâu dài: Sau bàn giao, mô hình trở thành cơ sở dữ liệu tra cứu thiết bị, lịch bảo trì, hồ sơ bảo hành (6D BIM).

Cơ Sở Pháp Lý Khi Triển Khai Quy Trình BIM Tại Việt Nam

Văn bản / Hướng dẫn	Nội dung chính
Quyết định 258/QĐ-TTg (17/3/2023)	Phê duyệt lộ trình áp dụng BIM trên cả nước, chuyển từ giai đoạn thí điểm sang triển khai rộng; mục tiêu thúc đẩy chuyển đổi số, chuẩn hóa quản lý thông tin và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tư
Luật Xây dựng & văn bản hướng dẫn thi hành	Chưa có chương riêng về BIM, nhưng các quy định về quản lý dự án, quản lý chất lượng, quản lý hồ sơ tạo nền tảng pháp lý để áp dụng BIM
Hướng dẫn của Bộ Xây dựng	Hướng dẫn lập BEP, xác định LOD theo từng giai đoạn dự án, tổ chức CDE, và quy trình phối hợp — biên soạn dựa trên tham khảo ISO 19650

Tiêu Chuẩn Quốc Tế: ISO 19650, IFC Và buildingSMART

ISO 19650 – Quản lý thông tin bằng BIM

ISO 19650 là bộ tiêu chuẩn quốc tế quan trọng nhất về quản lý thông tin trong BIM, phát triển dựa trên PAS 1192 của Vương quốc Anh. Điểm mấu chốt: ISO 19650 không tập trung vào việc dựng mô hình 3D, mà quy định cách quản lý thông tin trong suốt vòng đời công trình — từ chuẩn bị đầu tư đến vận hành. Các nội dung cốt lõi gồm:

• Common Data Environment (CDE): quản lý tập trung dữ liệu, kiểm soát phiên bản, phân quyền truy cập.
• BIM Execution Plan (BEP): tài liệu trung tâm thống nhất mục tiêu, phạm vi, tiêu chuẩn mô hình và trách nhiệm các bên.
• Vai trò và trách nhiệm: xác định rõ chủ đầu tư, BIM Manager, BIM Coordinator, BIM Modeler, nhà thầu, đơn vị vận hành.
• Kiểm soát chất lượng thông tin: quy trình kiểm tra – phê duyệt – phát hành trước khi mô hình được dùng cho giai đoạn tiếp theo.

ISO 16739 (IFC) – Chuẩn trao đổi dữ liệu mở

Dự án BIM thường dùng nhiều phần mềm khác nhau (Revit, Tekla, Archicad, Civil 3D...). IFC (Industry Foundation Classes) là định dạng dữ liệu trung lập, cho phép các phần mềm này trao đổi mô hình mà không mất thông tin hình học, thuộc tính kỹ thuật hay dữ liệu vận hành — ví dụ mô hình dựng bằng Revit có thể xuất IFC để nhà thầu kết cấu dùng trong Tekla mà không cần dựng lại.

buildingSMART International – Tổ chức phát triển OpenBIM

buildingSMART phát triển và quản lý các chuẩn mở giúp trao đổi dữ liệu BIM không phụ thuộc phần mềm:

• IFC: chuẩn dữ liệu mở nêu trên.
• BCF (BIM Collaboration Format): trao đổi các vấn đề kỹ thuật (va chạm, yêu cầu chỉnh sửa, trạng thái xử lý) mà không cần gửi toàn bộ mô hình.
• IDS (Information Delivery Specification): xác định yêu cầu dữ liệu mô hình cần đáp ứng trước khi bàn giao.

Áp dụng các chuẩn OpenBIM giúp doanh nghiệp giảm phụ thuộc vào một nhà cung cấp phần mềm và dễ hợp tác với đối tác quốc tế.

Quy Trình Triển Khai BIM Theo ISO 19650

Theo ISO 19650, quy trình triển khai BIM là một chuỗi bước liên tục — kết quả của bước trước là đầu vào bắt buộc của bước sau. Bỏ qua hoặc làm tắt một bước thường không tiết kiệm được thời gian, mà đẩy rủi ro sang giai đoạn thi công, nơi chi phí sửa chữa cao hơn nhiều lần. Dưới đây là 6 bước cơ bản.

Bước 1. Xác Định Mục Tiêu Áp Dụng BIM

Chủ đầu tư và tư vấn cần thống nhất rõ mục tiêu trước khi triển khai, thay vì bắt tay dựng mô hình ngay. Mục tiêu có thể là một hoặc kết hợp nhiều nội dung sau:

• Phối hợp đa bộ môn: đồng bộ hóa dữ liệu kiến trúc – kết cấu – MEP trên cùng một mô hình.
• Kiểm tra xung đột (Clash Detection): phát hiện va chạm kỹ thuật trước khi thi công.
• Quản lý tiến độ (4D): mô phỏng trình tự thi công theo thời gian.
• Kiểm soát chi phí (5D): liên kết mô hình với khối lượng và dự toán.
• Quản lý vận hành (6D): chuẩn bị dữ liệu tài sản, bảo trì cho giai đoạn khai thác công trình.

Đây là bước quyết định hiệu quả của toàn bộ dự án. Trên thực tế, nhiều doanh nghiệp đầu tư phần mềm và nhân sự BIM nhưng không đạt hiệu quả mong muốn vì bỏ qua bước này — khiến BIM chỉ dừng lại ở một mô hình 3D trực quan, không phục vụ được việc quản lý tiến độ, chi phí hay vận hành như kỳ vọng.

Bước 2. Thành Lập Nhóm BIM

Một nhóm BIM đầy đủ theo ISO 19650 gồm 3 vai trò chính, mỗi vai trò có phạm vi trách nhiệm rõ ràng để tránh chồng chéo:

Vai trò	Trách nhiệm chính
BIM Manager	Xây dựng chiến lược, quản lý BEP, thiết lập CDE, kiểm soát chất lượng mô hình, điều phối giữa chủ đầu tư – tư vấn – nhà thầu
BIM Coordinator	Điều phối mô hình giữa các bộ môn, chạy Clash Detection (Navisworks, Solibri), tổng hợp và theo dõi vấn đề kỹ thuật
BIM Modeler	Trực tiếp dựng và cập nhật mô hình theo từng chuyên ngành, cập nhật thuộc tính, phối hợp xử lý xung đột

Với dự án quy mô lớn hoặc nhiều bên tham gia, cơ cấu này có thể mở rộng thêm BIM Modeler theo từng chuyên ngành (kiến trúc, kết cấu, MEP...) và một BIM Coordinator riêng cho mỗi tổ hợp bộ môn.

Bước 3. Xây Dựng Kế Hoạch Thực Hiện BIM (BEP)

BEP (BIM Execution Plan) là tài liệu trung tâm, đóng vai trò "bản hướng dẫn vận hành" cho toàn dự án. Một BEP đầy đủ cần làm rõ:

• Mục tiêu và phạm vi áp dụng: BIM phục vụ những công việc nào đã xác định ở Bước 1.
• Tiêu chuẩn mô hình: mức độ phát triển (LOD) theo từng giai đoạn, quy tắc đặt tên file, Family/Template dùng chung.
• Quy trình trao đổi dữ liệu: cách thức lưu trữ, chia sẻ, phê duyệt thông qua CDE.
• Phân công trách nhiệm: gắn rõ từng đầu việc với vai trò đã xác định ở Bước 2.
• Mốc kiểm soát chất lượng: thời điểm phát hành, rà soát và nghiệm thu mô hình.

Bước 4. Thiết Lập Môi Trường Dữ Liệu Chung (CDE)

CDE (Common Data Environment) là nơi duy nhất lưu trữ mô hình, bản vẽ và tài liệu chính thức của dự án — đảm bảo mọi bên luôn làm việc trên cùng một phiên bản dữ liệu, thay vì trao đổi qua email hoặc USB dễ gây nhầm lẫn. Việc thiết lập CDE gồm:

• Chọn nền tảng phù hợp quy mô dự án (Autodesk Construction Cloud, BIM Collaborate Pro, Trimble Connect...).
• Xây dựng cấu trúc thư mục và quy ước đặt tên thống nhất.
• Phân quyền truy cập theo vai trò (ai được xem, ai được chỉnh sửa, ai được phê duyệt).
• Thiết lập quy trình phê duyệt và phát hành mô hình theo trạng thái (đang xử lý – chờ duyệt – đã phát hành).
• Theo dõi lịch sử chỉnh sửa để truy vết khi cần.

CDE vận hành tốt giúp giảm gần như triệt để tình trạng dùng nhầm phiên bản bản vẽ — một trong những nguyên nhân phổ biến nhất gây sai sót thi công.

Bước 5. Mô Hình Hóa Và Điều Phối Đa Bộ Môn

Sau khi tiêu chuẩn đã thống nhất trong BEP, các bộ môn bắt đầu dựng mô hình song song: kiến trúc, kết cấu, HVAC, điện, cấp thoát nước, PCCC, hạ tầng kỹ thuật. Khi các mô hình đạt đến mốc quy định, BIM Coordinator tiến hành điều phối mô hình (Model Coordination) và kiểm tra xung đột (Clash Detection) bằng phần mềm chuyên dụng như Navisworks hoặc Solibri, thường phân loại theo 3 nhóm va chạm:

• Va chạm cứng (Hard Clash): hai cấu kiện chiếm cùng một không gian vật lý (VD: dầm cắt ngang đường ống).
• Va chạm khoảng hở (Clearance Clash): vi phạm khoảng cách an toàn hoặc kỹ thuật cần thiết để thi công, bảo trì.
• Va chạm quy trình (Workflow Clash): mâu thuẫn về trình tự thi công giữa các hạng mục.

Mọi xung đột được ghi nhận, phân loại mức độ ưu tiên, giao cho bộ môn liên quan xử lý và theo dõi đến khi đóng (resolved). Quá trình này thường lặp lại theo chu kỳ (hàng tuần hoặc theo mốc dự án) cho đến khi mô hình đạt yêu cầu để chuyển sang giai đoạn tiếp theo.

Bước 6. Quản Lý Khối Lượng, Tiến Độ Và Bàn Giao Dữ Liệu Vận Hành

Khi mô hình đã ổn định và qua kiểm soát xung đột, dữ liệu được khai thác cho các mục đích quản lý:

• Quản lý khối lượng và chi phí (5D): bóc tách khối lượng trực tiếp từ mô hình, liên kết với đơn giá để theo dõi ngân sách và cập nhật nhanh khi thiết kế thay đổi.
• Quản lý tiến độ (4D): gắn cấu kiện với lịch thi công để mô phỏng trình tự xây dựng, phát hiện sớm xung đột về tiến độ và điều phối nguồn lực.
• Bàn giao dữ liệu vận hành (6D): trước khi kết thúc dự án, mô hình được bổ sung đầy đủ thông tin thiết bị, hồ sơ bảo hành, kế hoạch bảo trì, sau đó bàn giao cho đơn vị quản lý vận hành cùng hồ sơ hoàn công số và tài liệu hướng dẫn sử dụng.

Đây là bước khép lại vòng đời triển khai BIM trong giai đoạn xây dựng, nhưng đồng thời mở ra giai đoạn khai thác dữ liệu lâu dài — mô hình tiếp tục là công cụ tra cứu, bảo trì và quản lý tài sản trong suốt thời gian vận hành công trình.

Chi tiết cụ thể của từng bước — mức LOD áp dụng, phần mềm sử dụng, tần suất điều phối — sẽ khác nhau tùy quy mô và loại hình dự án, và được quy định rõ trong BEP riêng của từng công trình.

DHA-ENGINEERING Tư Vấn Xây Dựng Quy Trình BIM

DHA-ENGINEERING không áp dụng một quy trình BIM cố định cho mọi dự án. Đội ngũ khảo sát nhu cầu thực tế, loại hình công trình và mục tiêu quản lý của từng chủ đầu tư để tư vấn xây dựng BEP, cơ cấu nhóm BIM và lộ trình triển khai phù hợp — theo đúng nguyên tắc ISO 19650 và hướng dẫn của Bộ Xây dựng, thay vì chỉ tập trung vào việc mô hình hóa công trình.

Doanh nghiệp của bạn cần tư vấn xây dựng quy trình BIM cho dự án cụ thể? Liên hệ DHA-ENGINEERING để được khảo sát và tư vấn miễn phí.